Η Φυσική του Φωτός
Για να κατανοήσουμε τα οπτικά φαινόμενα, πρέπει πρώτα να γνωρίσουμε τρεις βασικές αρχές: την ανάκλαση (το φως αναπηδά από μια επιφάνεια), τη διάθλαση (το φως αλλάζει κατεύθυνση περνώντας από ένα υλικό σε άλλο) και τη διασπορά (διαφορετικά χρώματα διαθλώνται με διαφορετική γωνία).
Το λευκό φως του ήλιου είναι στην πραγματικότητα μείγμα όλων των χρωμάτων του ορατού φάσματος. Όταν περνάει μέσα από σταγονίδια νερού ή κρυστάλλους πάγου, τα χρώματα διαχωρίζονται και δημιουργούν τα υπέροχα φαινόμενα που βλέπουμε.
Φαινόμενα από Σταγονίδια Νερού
🌈
Ουράνιο Τόξο (Rainbow)
Συχνό
Το ουράνιο τόξο είναι ίσως το πιο αγαπημένο ατμοσφαιρικό φαινόμενο. Σχηματίζεται όταν το ηλιακό φως εισέρχεται σε σταγονίδια βροχής, διαθλάται, ανακλάται στην εσωτερική επιφάνεια της σταγόνας και διαθλάται ξανά κατά την έξοδο.
Κόκ.
Πορτ.
Κίτρ.
Πράσ.
Μπλε
Λουλ.
Βιολ.
Το κύριο τόξο εμφανίζεται σε γωνία 42° από την αντηλιακή κατεύθυνση. Το δευτερεύον τόξο, πιο αχνό και με αντίστροφη σειρά χρωμάτων, εμφανίζεται στις 51° - δημιουργείται από διπλή εσωτερική ανάκλαση.
🔍 Πώς να το δείτε: Κοιτάξτε προς την αντίθετη κατεύθυνση από τον ήλιο όταν βρέχει ή αμέσως μετά. Ιδανικά το απόγευμα με χαμηλό ήλιο και βροχή στον ορίζοντα.
🌫️
Ομιχλοτόξο (Fogbow)
Λιγότερο συχνό
Το ομιχλοτόξο είναι ο «λευκός ξάδελφος» του ουρανίου τόξου. Σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο, αλλά τα πολύ μικρότερα σταγονίδια της ομίχλης προκαλούν περίθλαση που «θολώνει» τα χρώματα, δημιουργώντας ένα σχεδόν λευκό τόξο με αχνές αποχρώσεις στις άκρες.
🔍 Πώς να το δείτε: Σε ομιχλώδεις συνθήκες με τον ήλιο πίσω σας. Συχνό σε ορεινές περιοχές ή κοντά σε θάλασσα.
🔆
Στέμμα (Corona)
Συχνό
Όχι το ηλιακό στέμμα που βλέπουμε σε έκλειψη, αλλά ένα οπτικό φαινόμενο γύρω από τον ήλιο ή τη σελήνη. Δημιουργείται από περίθλαση φωτός σε μικρά σταγονίδια νερού σε λεπτά σύννεφα. Εμφανίζεται ως έγχρωμοι δακτύλιοι γύρω από τον φωτεινό δίσκο.
🔍 Πώς να το δείτε: Κοιτάξτε τη σελήνη ή τον ήλιο (με προστασία!) όταν υπάρχουν λεπτά σύννεφα. Πιο εύκολο με τη σελήνη.
Φαινόμενα από Κρυστάλλους Πάγου
⭕
Άλως 22° (22° Halo)
Συχνό
Η άλως είναι ένας φωτεινός κύκλος γύρω από τον ήλιο ή τη σελήνη, σε γωνία 22°. Δημιουργείται από διάθλαση φωτός σε εξαγωνικούς κρυστάλλους πάγου στα θυσανοστρωματοειδή σύννεφα. Η εσωτερική πλευρά είναι πιο έντονη και ελαφρώς κοκκινωπή.
Λαϊκή σοφία: «Άλως γύρω από τη σελήνη, βροχή σύντομα» - και είναι συχνά αληθινό, γιατί τα θυσανοστρωματοειδή συχνά προηγούνται θερμών μετώπων!
🔍 Πώς να το δείτε: Όταν υπάρχουν ψηλά, λεπτά σύννεφα (cirrostratus). Πιο εύκολο με τη σελήνη τη νύχτα.
☀️
Αντήλιοι / Παρήλιοι (Sun Dogs)
Λιγότερο συχνό
Φωτεινές κηλίδες που εμφανίζονται εκατέρωθεν του ήλιου, στην ίδια γωνία με την άλω 22°. Δημιουργούνται από οριζόντια προσανατολισμένους εξαγωνικούς κρυστάλλους πάγου. Συχνά έχουν ουράνιες αποχρώσεις, με κόκκινο προς τον ήλιο.
🔍 Πώς να το δείτε: Όταν ο ήλιος είναι χαμηλά στον ορίζοντα και υπάρχουν θυσανοειδή σύννεφα. Χειμώνας είναι η καλύτερη εποχή.
🌟
Φωτεινός Στύλος (Light Pillar)
Σπάνιο
Μια κατακόρυφη στήλη φωτός που εκτείνεται πάνω (ή και κάτω) από τον ήλιο κατά τη δύση/ανατολή, ή ακόμα και από τεχνητές πηγές φωτός. Δημιουργείται από ανάκλαση σε οριζόντια κρυστάλλους πάγου που αιωρούνται στον αέρα.
🔍 Πώς να το δείτε: Σε πολύ κρύες νύχτες (-10°C και κάτω) με ψηλή υγρασία. Κοιτάξτε πηγές φωτός στην πόλη!
Σπάνια και Εντυπωσιακά Φαινόμενα
👻
Φάσμα του Brocken (Brocken Spectre)
Σπάνιο
Ένα φαινόμενο που έχει τρομάξει ορειβάτες για αιώνες! Η σκιά του παρατηρητή προβάλλεται σε ένα στρώμα ομίχλης ή σύννεφων κάτω του, περιβαλλόμενη από χρωματιστούς δακτυλίους («δόξα»). Η σκιά φαίνεται τεράστια λόγω της απόστασης και της προοπτικής.
Το όνομά του προέρχεται από το όρος Brocken στη Γερμανία, όπου το φαινόμενο είναι συχνό και συνδέθηκε με θρύλους για μάγισσες.
🔍 Πώς να το δείτε: Σε ορεινές κορυφές ή από αεροπλάνο, με τον ήλιο πίσω σας και ομίχλη/σύννεφα μπροστά.
🔥
Σύννεφα Μαργαριταριών (Nacreous Clouds)
Πολύ σπάνιο
Τα πιο εντυπωσιακά ίσως σύννεφα στον πλανήτη! Σχηματίζονται στη στρατόσφαιρα (15-25 km) σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες (-85°C). Εμφανίζουν έντονα ιριδίζοντα χρώματα, σαν εσωτερική επιφάνεια κοχυλιού.
🔍 Πώς να το δείτε: Κυρίως σε πολικά πλάτη, τον χειμώνα, κατά την ανατολή ή τη δύση όταν τα συνηθισμένα σύννεφα είναι ακόμα σκοτεινά.
💚
Πράσινη Ακτίδα (Green Flash)
Σπάνιο
Μια στιγμιαία λάμψη πράσινου (ή σπανιότερα μπλε) φωτός που εμφανίζεται ακριβώς τη στιγμή που ο ήλιος εξαφανίζεται κάτω από τον ορίζοντα. Προκαλείται από ατμοσφαιρική διάθλαση που διαχωρίζει τα χρώματα του ηλιακού φωτός.
🔍 Πώς να το δείτε: Σε καθαρό ορίζοντα (θάλασσα ή έρημος), χωρίς ατμοσφαιρική ρύπανση. Παρακολουθήστε προσεκτικά την τελευταία στιγμή του ηλιοβασιλέματος.
Επίλογος
Τα οπτικά ατμοσφαιρικά φαινόμενα μας υπενθυμίζουν ότι η φυσική δεν είναι μόνο εξισώσεις σε βιβλία - είναι ζωντανή μαγεία που συμβαίνει κάθε μέρα πάνω από τα κεφάλια μας. Τώρα που γνωρίζετε πώς σχηματίζονται, μπορείτε να κοιτάξετε τον ουρανό με νέα μάτια.
Την επόμενη φορά που θα δείτε λεπτά σύννεφα, ψάξτε για άλω γύρω από τον ήλιο. Όταν βρέχει με ήλιο, γυρίστε την πλάτη στον ήλιο και αναζητήστε το ουράνιο τόξο. Κρατήστε τα μάτια σας ανοιχτά - η ατμόσφαιρα κάνει διαρκώς θαύματα.
© kairos.gr - Η πύλη σας στον κόσμο του καιρού
